Door de Helft - Samen gaan we sneller!

Hoe komen we tot een structurele inzet op energiebesparing, waarin partijen maximaal van elkaar leren en de krachten bundelen? Dat was de vraag waarvoor we samenkwamen op ons Door de Helft-event op 11 november in Zwanenburg-Halfweg. 

Hoe verankeren we energiebesparing? Het verrassend complete antwoord kwam voort uit een verscheidenheid van aanwezigen: van gemeentelijke en provinciale ambtenaren en bestuurders tot uitvoerders op wijkniveau en vertegenwoordigers van bedrijven en kennisinstellingen. Onder de deskundige en energieke leiding van moderator Natasja van den Berg kwamen al deze verschillende perspectieven samen. Samen zeggen zij: begin klein bij bewoners en bedrijven, verbind ze op lokaal niveau, meet wat er mogelijk is en laat overheden het borgen en subsidiëren. Zo maken we eenmalige besparingsinspanningen structureel onderdeel van de energietransitie. 

Lees hieronder meer over de dag.

Het begint bij bewoners, maar versnelt met bestuurders

Prof. dr. ir. Andy van den Dobbelsteen (TU Delft) meet al sinds 2010 zijn eigen leven in CO2, en dat geeft een eerlijk verhaal: “Ook ik, als duurzaamheidshoogleraar, worstel ermee.” Zijn boodschap is helder en hoopvol: kleine acties, veel effect. Stap één is altijd energiebesparing, pas daarna komt stap twee: restwarmte benutten en slim uitwisselen. Van hem horen we dat het niet om één standaardaanpak gaat: iedere buurt vraagt om een eigen aanpak. 

 

De les van "iedere buurt zijn eigen aanpak" betekent: geen blauwdruk van bovenaf, maar lokaal maatwerk waarbij je luistert naar bewoners en gebruik maakt van alles wat er al aanwezig is. “De energietransitie, of de fase waarin we nu zitten, vraagt eigenlijk om iets integralers. Integraler vindt plaats in de buurt en moet je dus op dat schaalniveau gaan bekijken,” zegt hij.

“Ook al lijken de uitdagingen technologisch gezien soms op elkaar, de lokale context maakt heel erg uit. (...) Het is belangrijk om juist te kijken naar een wijkaanpak omdat een aanpak in de Indische Buurt een andere is dan in Sloten, Halfweg of in Zuidoost,” aldus Andy. “Juist door zo'n wijk in te gaan kun je oplossingen creëren die je nu eigenlijk niet op de tekentafel van een gebiedsontwikkeling of van klimaatmaatregelen krijgt.”

Het is duidelijk: energiebesparing lukt niet vanuit één partij. Tegenstroom en Duurzaam over de Brug laten zien hoe in Halfweg en Zwanenburg buurtinitiatieven netwerk en draagvlak creëren (de warmtelek-jacht in november, december en januari staat weer op de agenda!). Ook gedeputeerde Anouk Gielen (Provincie Noord-Holland) en wethouder Roy Staal (Gemeente Haarlemmermeer) benoemen het belang van duurzame en sociale oplossingen en de grote rol van bewoners hierbij. Ze benadrukken hoe de provincie en gemeente dit soort bewonerscollectieven nodig hebben en graag faciliteren met subsidies, borging en verbinding.

En goed nieuws: vanaf januari stelt de provincie opnieuw een subsidie beschikbaar. Initiatieven kunnen met deze subsidie mensen helpen energie te besparen of bijvoorbeeld te investeren in installaties voor het opwekken van duurzame lokale energie.

Met cijfers en data, zodat je weet of je daadwerkelijk bespaart

Dankzij het onderzoek van CE Delft van Suzanne Breman weten we nu dat 12 maatregelen kunnen leiden tot 13% besparing in 2030, en daarna wordt het effect nog groter: 20% in 2040 en 50% in 2050. Kortom, het potentieel is enorm, maar we hebben een tekort aan installateurs, isolatie-fixers en netcapaciteit. Die capaciteit kunnen we opvoeren door meer zelf te doen, statushouders om te scholen en de installateurs geen dingen te laten doen die suboptimaal zijn (zoals geisers op gas installeren): “Er moeten handjes bij.” Tenslotte blijkt mobiliteit een groot onbenut besparingspotentieel te hebben. 

Het hele onderzoek vind je hier.

Met het open source data-platform Energiraf van Geert Buis kan de impact van maatregelen eindelijk worden voorspeld, gemonitord en meetbaar gemaakt. Met zijn veelomvattende data model kan Geert letterlijk tot op straat- en gebouwniveau het energieverbruik inzichtelijk maken. Dit kan overheden, bewonersgroepen en woningcorporaties helpen om op basis van gerichte kennis dáár te starten waar het potentieel het grootst is. 

Om dit te doen combineert Geert meer dan 50 databronnen. Met een statistisch model maakt hij schattingen van de warmtebehoefte, het verwarmingstype en het jaarlijkse energieverbruik per gebouw. Met een interactieve kaart wordt deze informatie inzichtelijk gemaakt voor elk adres in Nederland. En dat allemaal AVG-proof.

Dit biedt veel mogelijkheden voor gemeenten: waar staan woningen met een groot risico op energiearmoede? Waar kan je gericht energiecoaches inzetten? En hoe koppel je het warmte-overschot in een buurt aan de warmtevraag? En, ook niet onbelangrijk, hoe ontwikkelt het energieverbruik zich nadat een gemeente een maatregel heeft toegepast? 

Het platform is nog in ontwikkeling. De gegevens zijn deels schattingen die Geert samen met gebruikers wil toetsen en verbeteren. Juist daarom zoekt hij de samenwerking op met gemeenten en andere partijen die willen meedenken en bijdragen.

Bekijk het platform hier.

Met praktische maatregelen voor elke doelgroep

De pitches gaven per doelgroep een antwoord: 

Maarten Boelsma - Esprit Scholen 

In twee jaar tijd is er 30% energiebesparing behaald bij in totaal 15 scholen en dat zonder te investeren in nieuwe spullen en zonder in te leveren op comfort. Tijdens weekenden en vakanties, wanneer gebouwen leeg staan, valt er veel te winnen (vakantiestanden). Aanvankelijk werden er veel fouten gemaakt door gebrek aan kennis en expertise. De oplossing zat ‘m in het inhuren van experts, het installeren van slimme meters en goed inregelen. Resultaat: 30% energiebesparing in twee jaar. 

Adilia Roda - Kopgroep inkoopmacht

In de Metropoolregio Amsterdam kopen regionale overheden gezamenlijk voor zo’n €4 miljard per jaar in. Door collectief in te kopen, te selecteren op energieprestatie en samen nieuwe innovaties te ontwikkelen, stimuleren we de markt en wordt onze inkoopmacht een energiebesparingsmacht.

Sluit je aan als inkoper + energiebeleid-duo en breng je aanbesteding van 2027 mee. Volgende bijeenkomst: 30 november, MRA-Zuid.

Dave Emons - Beter energiecontract voor gezinnen in energiearmoede

De pilot stuurt aan op scherpe en duurzame energiecontracten voor gezinnen in energiearmoede. Dit geeft rust in de portemonnee, door als snel honderden euro’s te besparen. Het kan! Het is gedaan in Amsterdam. Doe mee!

Dick Roelofsen - Isolatie van Tonzon
Aanwezigen kregen een tas met materiaal voor vloerisolatie. De bedoeling: Deel deze tas met iemand die het kan gebruiken. Vloerisolatie levert tot 6x meer op dan tot dusver gedacht, en tot 21% energiebesparing. En bovendien: vocht onttrekt energie, dus maak die kruipruimte droog!

Dave Emons - Klus & Coach aanpak voor MKB
Kleine ondernemers hebben het niet gemakkelijk. Velen van hen zijn bezig te overleven. Toch kunnen ze makkelijk besparen: 5-7% energie met de kosteloze klus & coach aanpak. En het kan nog impactvoller, doe mee!

Merlijn Vermeulen - Regionaal Energieloket: Waterzijdig inregelen

Hoe regel je woningen waterzijdig in? Met een combinatie van techniek en coaching. Dat levert een besparing op van 14,2% op het gasverbruik. Alle reden dus om met partijen in de regio te bekijken hoe we waterzijdig inregelen breed kunnen uitrollen.  

René Dalmeijer - Waterzijdig inregelen zelf doen

Waterzijdig inregelen kun je ook zelf doen en zo "demystificeren". René geeft workshops aan lokale organisaties en leidt mensen op tot coach zodat ze zelf aan de slag kunnen in hun buurt. Meld je bij René als je hier meer over wilt weten!

Laurens Drogendijk - Slimme bandenpomp 

De pomp die wel goed pompt, op zonne-energie! De aanschafkosten zijn €3000 per jaar en bespaart vele malen meer, ongeveer €100 per gebruiker per jaar.

En daarmee heb je meteen het antwoord op de vraag: "Hoe versnellen we energiebesparing?". Nou, door zichtbaar te maken wat werkt en wat het oplevert, per wijk en per doelgroep zodat het gerepliceerd kan worden.

Zo besparen we samen sneller.

Hoe gaan we verder?

Samen met Energieregio, de Provincie Noord-Holland, Servicepunt Duurzame Energie (SPDE), Energie Samen Noord-Holland (ESNH), Metropoolregio Amsterdam (MRA) en verschillende gemeenten praten we verder over hoe we op basis van bovenstaande inzichten energiebesparing voor eens en voor altijd kunnen gaan borgen in beleid en uitvoering. Want: energie die we niet gebruiken is de meest duurzame energie.